على زمانى قمشه اى

427

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

جدولى براى سالهاى كبيسه در اين گاه‌شمارى طراحى كرده ، طول سال شمسى را 365 روز و 5 ساعت و 45 دقيقه و 44 ثانيه و 14 ثالثه و 18 رابعه و 45 خامسه ذكر نموده است . امّا ترتيبى كه او براى استخراج كبيسه‌هاى اين گاه‌شمارى اتخاذ كرده ، براى طول سالى كه آورده ، تنظيم نشده است و باعث بروز اختلاف در چگونگى اعمال كبيسه‌ها مىشود . طول سال در اين گاه‌شمارى براساس اطلاع دقيق از تعداد روزهايى به دست مىآيد كه در يك دورهء زمانى خاص بايد كبيسه شوند . اين موضوع خود به يكى از مهمترين ويژگيهاى كبيسه‌گيرى در گاه‌شمارى جلالى ( كه مظهر دقت بىنظير اين گاه‌شمارى به حساب مىآيد ) ، يعنى اعمال دوره‌اى كبيسه‌هايى با فاصلهء پنج سال ، بستگى دارد . اين ، بر خلاف عرف رايج در انواع گاه‌شماريهاى ديگر است كه در آنها فقط كبيسه‌هاى چهارساله وجود دارد . چگونگى كبيسه‌گيرى پنج‌ساله ، بعد از اعمال تعداد معيّنى كبيسهء چهارساله ، موضوع بحثهاى بسيارى شده است . گروهى ( از جمله تقىزاده ) و صياد ، منكر وجود روش خاصى براى كبيسه‌گيريهاى چهارساله و پنج‌ساله‌اند . بنابه جدول كبيسه‌هاى جلالى در زيج ايلخانى دوره‌هاى حاصل از اعمال اين كبيسه‌ها در يك دورهء 128 ساله ثابت مىشده و براساس اين دوره مىتوان طول سال را در گاه‌شمارى جلالى محاسبه كرد . در اين دورهء 128 ساله جمعا 31 روز كبيسه اعمال مىشود . دقت اين‌گونه كبيسه‌گيرى در گاه‌شمارى جلالى براى برابرسازى تعداد معيّنى از روزهاى سال با حركت واقعى خورشيد در منطقة البروج و نيز محاسبه طول سال شمسى ، در مقايسه با ساير گاه‌شماريهاى شمسى ، از جمله گاه‌شمارى ميلادى به مراتب بيشتر است . مهمترين منابع تاريخى دربارهء گاه‌شمارى جلالى ، زيجها يا شرح